Pierwsza wzmianka o wsi jest zawarta w dokumencie księcia kujawskiego i łęczyckiego Kazimierza I z 1250 roku, zwalniającego wsie biskupstwa włocławskiego, wśród nich Przybysław, z ciężarów prawa książęcego. Nazwa wsi utworzona od imienia Przybysław, charakterystycznego dla rodu Powałów z Krer i położenie w sąsiedztwie ich dóbr wskazują, że być może wieś zanim przeszła na własność biskupów włocławskich, była własnością rycerską. W 1271 roku część wsi była w posiadaniu komesa Miłosława. W 1482 roku Przybysław był własnością kościelną. W 1534 roku należał do klucza raciąskiego dóbr biskupstwa włocławskiego. Wieś była w rękach biskupów włocławskich do 1796 roku, kiedy przeszła na własność państwa pruskiego.
W 1805 roku dzierżawcami folwarku w Przybysławiu byli Marcin Bogatko i Anna Zakrzewska, od 1821 roku - Józef Molsdorf i jego żona Walentyna z domu Kretkowska. W 1828 roku majątek dzierżawiła Elżbieta Słubicka z domu Molsdorf wraz z mężem Ignacym Słubickim. W 1884 roku folwark przeszedł w ręce Józefa Duszyńskiego i jego żony Emilii z domu Jaraczewskiej, po których od 1853 roku dziedziczyli Malwina z domu Duszyńska i jej mąż Jan Karłowski. W 1861 roku majętność przejęli Bernard Louis Roeser i Louisa Rosalia Liborins, w 1864 roku - Ludwik Hinter. Od 1865 roku folwark był w posiadaniu Augusta Sandera i jego żony Emilii z domu Draheim. W 1876 roku przeszedł w ręce Fryderyka hrabiego zu Solms Tecklenburg. W 1889 roku znalazł się w posiadaniu Telesfora Bogusławskiego. W 1905 roku majątek przejęli Cohn z Torunia i Amalia Merkel z domu Habermann. W 1906 roku właścicielem folwarku stał się Niemiec Lotze. W tym samym roku dokonano parcelacji majątku.
W 1489 roku we wsi znajdowało się 5 łanów ziemi chłopskiej, 14 łanów opuszczonych (desertów), 2 łany sołtysie. Istniał także folwark oraz karczma. W 1534 roku było 30,5 łanu ziemi. 9 chłopów płaciło czynsz oraz oddawało daninę w naturze biskupowi włocławskiemu. Odrabiali także pańszczyznę w wymiarze 2 dni w tygodniu na folwarku w Przybysławiu i dawali podwody do Torunia. Sołtys posiadał 4 łany zwolnione ze świadczeń. Był zobowiązany do służb określonych w przywileju sołtysim i do płacenia podatku - obiednego. We wsi były 3 karczmy. Dziesięcinę ze wsi pobierało biskupstwo włocławskie.
W 1582 roku Przybysław zamieszkiwało 14 kmieci, którzy mieli po włóce ziemi. We wsi były poza tym 4 włóki sołtysie i 14 włók opuszczonych. Wieś zamieszkiwało także 3 ogrodników.
W 1604 roku chłopi wykupili dziesięcinę biskupią za 140 florenów. Z wizytacji Przybysła-wia z 1615 roku wynika, że wieś zamieszkiwało 14 kmieci, uprawiających po 2 włóki ziemi oraz ogrodnicy. Karczmarz przez tydzień szynkował 2 beczki piwa, które sprzedawał w okolicy. Piwo sprowadzał z browaru biskupiego w Raciążku. Karczmarz posiadał 0,25 włóki w Przybysławiu oraz 0,5 włóki ziemi opuszczonej w Chlewiskach, z których płacił czynsz. Pracą na folwarku zarządzał sołtys z Chlewisk, posiadający 4 włóki w Przybysławiu. Kmiecie wykorzystywali gospodarczo dąbrowę, za co składali daninę w naturze biskupowi włocławskiemu. Użytkowali także zarośla pod Brudnią oraz pastwiska we wsi. Zobowiązani byli do odrabiania 3 dni pańszczyzny na folwarku. Niekiedy musieli także kosić łąki w Brzozie. Grunty graniczące z Chróstowem były, na mocy zawartej z ich właścicielem umowy, wykorzystywane wspólnie jako pastwiska. Wizytatorzy biskupi odnotowali również, że chłopi w święta nie uczęszczali do kościoła w Chlewiskach, ale uczestniczyli w zgromadzeniach nazwanych gromadami. O celu i charakterze tych zgromadzeń brak jest informacji źródłowych. Od XIV do XVIII wieku wieś należała do województwa inowrocławskiego. W latach 1655-1660 zniszczenia gospodarcze spowodowała wojna polsko-szwedzka. Szkody wyrządziła także wojna północna z lat 1700-1721.
W 1772 roku w wyniku I rozbioru Polski Przybysław znalazł się w zaborze pruskim. W latach 1807-1815 należał do Księstwa Warszawskiego. W 1815 roku powrócił pod panowanie Prus. W 1879 roku powstała spółka melioracyjna (Drana-gegenossenschaft Przybysław), która dokonała melioracji 404 ha za sumę 110.000 marek. W końcu XIX i na początku XX wieku wybudowano drogi: Pieranie - Bąkowo - Przybysław - Walentynowo oraz Stanomin - Dąbrowa Biskupia - Przybysław. W 1896 roku ludność wsi składała się głównie z Polaków. W Przybysławiu mieszkało 3 Niemców. W 1897 roku we wsi powstał urząd pocztowy. Na początku XX wieku istniała karczma. Przybysław w 1905 roku zajmował obszar 810,42 ha, na którym mieszkały 434 osoby. We wsi znajdowała się szkoła katolicka, do której w 1909 roku uczęszczało 134 uczniów. Szkoła posiadała 2 nauczycieli - katolickiego i ewangelickiego. W 1906 roku dzieci zorganizowały strajk szkolny, nie godząc się na naukę religii w języku niemieckim.
W 1936 roku powstało we wsi koło Stronnictwa Narodowego. Istniała również Ochotnicza Straż Pożarna. Remiza strażacka została wybudowana w 1936 roku. W 1937 roku w celu zapobieżenia licznym kradzieżom, utworzono Straż Bezpieczeństwa Publicznego. W Przybysławiu aktywnie działało Kółko Rolnicze, założone w 1876 roku przez Stanisława Łyskow-skiego. W 1935 roku liczyło 50 członków. W 1933 roku zorganizowało pierwsze dożynki. Szerzeniem oświaty rolniczej zajmowało się także Kółko Ziemianek oraz Zespół Przysposobienia Rolniczego. W 1931 roku wieś zamieszkiwało 489 osób. W 1933 roku Przybysław wszedł w skład gminy obwodowej Dąbrowa Biskupia.
W latach 1939-1945 znajdował się pod okupacją niemiecką, spod której został wyzwolony w styczniu 1945 roku.
Źródło: Gmina Dąbrowa Biskupia / Historia i współczesność / informator / autor: Katarzyna Hewner
|